Во јавноста неодамна излегоа информации дека од Македонија се извезувале човечки мозоци за истражувања во САД, што предизвика реакции и прашања за етичноста на проектот. Поранешниот директор на Институтот за судска медицина, Алексеј Дума, потврдува дека таква соработка навистина постоела, но нагласува дека во прашање не бил никаков профит. „Мозокот не може да се продаде и не може да се трансплантира“, вели Дума, истакнувајќи дека целиот процес бил строго регулиран.
Проектот се реализирал во периодот од 1990-тите до 2000-тите години, а согласност за учество дало и етичкиот комитет на Медицинскиот факултет. „Има точни правила – мозокот веднаш по екстракција мора да се замрзне на минус 80 степени и да стигне во лабораторија“, објаснува Дума.
Според него, бројот на мозоци што биле испратени не бил огромен – сигурно не достигнувал илјада – а примероците биле внимателно селектирани: се земале од лица со шизофренија или од самоубиства. Универзитетот „Колумбија“ веќе поседувал глобална банка на мозочни ткива со строго дефинирани потреби, па соработката со Македонија ја овозможила размената на уникатни примероци.
Проектот бил финансиран од Националниот институт за здравје на САД, а посредник помеѓу американската и македонската страна бил професорот Горазд Росоклија, кој исто така е соработник на Универзитетот „Колумбија“. Во истражувањето биле вклучени речиси сите лекари од Институтот за судска медицина во Скопје, кои имале можност да стекнат нови знаења и да продолжат истражувања во САД.
Целта на соработката била проучување на мозочните промени кај шизофренија и други психијатриски нарушувања. Македонија била избрана поради високата стапка на обдукции и квалификувани лекари, но ограничени ресурси за истражување, додека американската страна имала напредна технологија, но недостиг од примероци.
Интересно е што Македонија се појавува и во документите на американското Министерство за правда поврзани со починатиот милијардер Џефри Епстин. Електронска порака до инвестициската компанија „Турмалин партнерс“ го пренесува истражувањето на „Блумберг бизнисвик“ за создавањето на банка од човечки мозоци во рамки на долгогодишно истражување на самоубиствата, што дополнително го истакнува научниот контекст на ваквите проекти.
Дума подвлекува дека сите активности биле изведени според строги правила, без никаква комерцијална корист, со цел македонските лекари и млади истражувачи да се стекнат со знаење и искуство во една од најсложените области на невропсихијатријата. „Бенефитот за нас беше во образованието и развојот на млади научници“, заклучува тој.
