Разводот го завршува бракот, но не ги затвора автоматски сите финансиски прашања меѓу сопружниците. Станот во кој живееле, кредитот што го отплаќале, автомобилот, заштедата и вложувањата во семејниот дом можат да останат предмет на несогласувања и долго по престанокот на брачната заедница.
Најчестите дилеми се појавуваат кога имотот е запишан само на едно име, кога едниот сопружник имал поголеми приходи или кога недвижноста сè уште се отплаќа преку банка. Во такви ситуации, одговорот не зависи само од тоа кој го потпишал купопродажниот договор или од чија сметка се плаќале ратите.
Потребно е да се утврди кога и како е стекнат имотот, од каде потекнувале средствата, какви договори постојат и кои обврски ги презел секој од сопружниците. Токму затоа разводот, поделбата на имотот и регулирањето на кредитите треба да се разгледуваат како поврзани, но одделни правни прашања.
Станот е запишан само на едниот сопружник – дали другиот останува без права?
Една од најчестите претпоставки е дека станот му припаѓа исклучиво на лицето наведено во имотниот лист. Но, кај имотот стекнат во брак, самото катастарско запишување не мора да го даде целиот одговор за сопственичките права.
Според правилата за брачниот имот, недвижност што има статус на заеднички имот не станува автоматски посебна сопственост само затоа што е запишана на сопругот или на сопругата. Затоа, при развод може да се постави прашањето за правата на двајцата, иако во имотниот лист е наведено само едно лице.
Да земеме пример со сопружници што купиле стан додека биле во брак и го плаќале со приходи остварени во тој период. Ако купопродажниот договор и катастарскиот упис гласат само на сопругот, тоа само по себе не е доволно за заклучок дека сопругата нема никаков удел.
Сепак, не е доволно да се утврди само дека купувањето се случило за време на бракот. Важно е и потеклото на парите. Ако во купувањето биле вложени средства од наследство, подарок наменет за едниот сопружник или продажба на негов претходен имот, потребна е дополнителна проценка на нивното правно значење.
Кој заработувал повеќе, а кој се грижел за домот?
При развод често се отвора прашањето дали сопружникот што носел поголема плата има и поголемо право на заедничкиот имот. Ваквата пресметка може да изгледа едноставна, но семејниот придонес не се состои само од парични приходи.
Едниот сопружник можеби работел полно работно време, додека другиот се грижел за децата, домаќинството и секојдневните семејни обврски. Таквата распределба можела да му овозможи на вработениот сопружник да напредува во кариерата и да остварува повисоки приходи.
При утврдувањето на уделите во заедничкиот имот, појдовна основа се еднаквите делови. Поинаква распределба бара докажување на околностите што ја оправдуваат. Самото тврдење „јас ја земав платата и ги плаќав ратите“ не го разрешува автоматски спорот.
Затоа е важно да се разгледа вкупниот придонес во создавањето и одржувањето на заедничкиот имот, заедно со доказите и конкретните околности на брачниот живот.
Што ако станот бил купен пред бракот или добиен во наследство?
Имотот што едниот сопружник го поседувал пред склучувањето на бракот по правило е негов посебен имот. Самото стапување во брак и заедничкото живеење во тој стан не создаваат автоматски еднаква сопственост.
Поинаков третман од заедничкиот имот по правило имаат и наследството и подароците наменети исклучиво за едниот брачен другар.
Но, посебниот имот може да отвори нови прашања ако во него подоцна се вложувале заеднички средства. На пример, куќа што едниот ја имал пред бракот можеби била доградена или целосно реконструирана со заеднички пари.
Во таков случај треба да се утврдат обемот и природата на вложувањата, нивното влијание врз вредноста на имотот и можните побарувања. Реновирањето не значи автоматски право на половина од куќата, но ниту значителните вложувања треба да се занемарат.
Корисни докази можат да бидат фактури, банкарски уплати, договори со изведувачи, градежна документација и други исправи што покажуваат кој, кога и колку вложил.
Родителите дале пари за стан – подарок за едниот или за двајцата?
Паричната помош од родителите често станува спорна дури при развод. Едната страна тврди дека средствата биле подарок само за нивното дете, а другата дека биле наменети за заедничкиот дом.
Тука се важни намерата при подарувањето, документацијата и начинот на кој средствата биле префрлени и употребени. Дополнителна сложеност настанува кога тие пари се измешани со заедничка заштеда или со кредит.
Затоа не може однапред да се заклучи дека секоја родителска помош автоматски му припаѓа само на едниот сопружник или дека нужно станува заедничка. Потребно е да се испита конкретниот случај.
Кој го отплаќа кредитот по разводот?
Поделбата на станот и обврската кон банката мора да се разгледуваат заедно. Сопружниците можат меѓусебно да се договорат едниот да ја задржи недвижноста и да продолжи да го отплаќа кредитот. Но, нивниот договор не ја менува автоматски содржината на кредитниот договор.
Ако двајцата се обврзани како солидарни должници, разводот сам по себе не ја прекинува таа одговорност. За ослободување на едниот од обврската потребно е соодветно регулирање со банката.
Во зависност од договорот и кредитоспособноста, решението може да вклучува преземање на долгот со согласност на банката, рефинансирање или друг договорен аранжман.
Особено ризично е едниот сопружник да се откаже од својот имотен удел, а да остане обврзан кон банката. Затоа, пред преносот на сопственоста треба да биде јасно кој останува должник, кој ја презема отплатата и дали банката ја одобрува промената.
Ниту кредит земен само на едно име не треба автоматски да се прогласи за заеднички или исклучиво личен долг. Важни се неговата намена, договорните улоги на сопружниците и применливите правила.
Како се пресметува вредноста на станот ако има преостанат долг?
Пазарната цена на недвижноста не е исто што и износот што би останал по исплатата на кредитот.
Ако станот вреди 100.000 евра, а преостанатиот долг е 40.000 евра, поедноставената разлика изнесува 60.000 евра. При претпоставка дека имотот и долгот се заеднички и дека уделите се еднакви, почетната финансиска пресметка би била по 30.000 евра за секој.
Ова е само илустрација. Реалниот исход може да зависи од проценетата вредност, потеклото на учеството, личните вложувања, состојбата на долгот и трошоците поврзани со продажбата или преносот.
Ако едниот сака да го задржи станот, треба да се разгледа дали може да го исплати уделот на другиот и да ја преземе договорената кредитна обврска. Хипотеката останува релевантна сè додека не се исполнат условите за нејзино бришење.
Кому му припаѓаат парите на личната банкарска сметка?
Името на сметката не го решава само по себе прашањето за сопственоста на заштедата. Средства акумулирани од заеднички приходи можат да бидат релевантни при поделбата, иако се чуваат на сметка на едниот сопружник.
Од друга страна, парите од наследство, личен подарок или друг посебен имот можат да имаат поинаков третман. Кога различни средства се мешале на иста сметка, потребно е да се проследат уплатите и нивното потекло.
Банкарските изводи, договорите и потврдите за трансакции можат да помогнат да се утврди што било стекнато заеднички. Слично прашање може да се појави и за автомобил, акции, опрема или други вредности.
Кај семеен бизнис е потребно дополнително внимание: уделот на сопружникот во компанијата и имотот што ѝ припаѓа на самата компанија се различни категории.
Дали родителот со кого живеат децата го добива и станот?
Одлуката со кого ќе живеат децата не значи автоматско пренесување на сопственоста на семејниот стан на тој родител.
Интересите на децата се значајни, но сопственоста, користењето на домот и обврската за издржување имаат различни правни основи. Затоа не треба да се претпоставува дека решавањето на едно од овие прашања ги решава и останатите.
Потребно е внимателно да се разгледаат станбените услови, правата на сопружниците и можностите за решение што ќе обезбеди стабилност за децата.
Спогодба или судска постапка?
Кога постои согласност, сопружниците можат да договорат поделба: едниот да задржи недвижност со исплата на другиот, имотот да се продаде или да се распределат различни средства според утврдените права.
Договорот треба да биде јасен и правно правилно оформен. Треба да ги опфати вредноста на имотот, роковите за исплата, кредитните обврски, предавањето во владение и потребните уписи.
Кога нема согласност, може да биде потребна судска постапка за утврдување на правата и поделба. Спорните вложувања, вредноста на имотот и потеклото на средствата можат да бараат дополнителни докази и вештачења.
Пред потпишување спогодба, корисно е да се обезбедат:
- Актуелни имотни листови и податоци за хипотеки.
- Договори за купопродажба, наследство и подароци.
- Кредитни договори и потврди за преостанатиот долг.
- Банкарски изводи и докази за поголеми вложувања.
- Проценка на имотот кога неговата вредност е спорна.
Брзото завршување на спорот може да ги намали трошоците, но договорот треба да биде доброволен и разбирлив за двете страни. Особено е важно секој да знае од кои права се откажува и кои финансиски обврски ги задржува.
Забелешка: Текстот е информативна преработка на доставената анализа и не претставува индивидуален правен совет. Поделбата зависи од конкретните факти, документацијата, договорите и важечките прописи. Пред потпишување спогодба, пренос на имот или промена на кредитните обврски, побарајте совет од адвокат, а за кредитот и од надлежната банка.
