Рударските површини што со децении се користеле за експлоатација на минерални суровини би можеле да добијат нова намена – производство на електрична енергија од сонцето. Според процените наведени во Стратегијата за геолошки истражувања, одржливо искористување и експлоатација на минерални суровини за периодот 2026–2046 година, пет рударски локации во Македонија имаат вкупен потенцијал за изградба на фотоволтаични капацитети од најмалку 664 мегавати.
Најголемиот проценет потенцијал е во Суводол, каде што се разгледува можноста за поставување фотоволтаични електрани со моќност од најмалку 480 мегавати. Покрај него, во стратегијата се издвоени Брод-Гнеотино, Пискупштина, Дамјан и Саса.
Проценките отвораат можност земјиштето, инфраструктурата и инженерското искуство поврзани со рударството да добијат нова примена. Сепак, наведениот потенцијал не значи дека сите електрани веќе се планирани за изградба или дека нивната реализација е обезбедена.
Пет локации, различни можности
Суводол учествува со најголем дел во вкупниот проценет соларен потенцијал на петте рударски подрачја. За Дамјан и Саса, покрај искористувањето на сончевата енергија, се разгледуваат и можности за производство на електрична енергија од ветер.
Предност на дел од рударските комплекси е тоа што веќе располагаат со пристапни патишта, електроенергетска инфраструктура и површини приспособени за индустриски активности. Тоа може да ја олесни подготовката на нови проекти и да ја намали потребата од изградба на целосно нова инфраструктура.
Но, постојниот приклучок на електроенергетската мрежа не значи автоматски дека има доволен капацитет за нова електрана. Пред донесување инвестициска одлука, за секоја локација треба да се испитаат состојбата и стабилноста на земјиштето, можностите за приклучување и влијанието врз животната средина.
Стратегијата поставува цел за развој на најмалку 500 мегавати обновливи енергетски капацитети на поранешни рударски локации. Станува збор за долгорочна развојна насока, чија реализација ќе зависи од техничката изводливост, инвестициите и потребните дозволи.
Осломеј како домашен пример
Македонија веќе има пример за пренамена на поранешна рударска површина во Осломеј, каде што дел од земјиштето користено за експлоатација на јаглен е ставено во функција на фотоволтаични капацитети.
Примерот покажува како простор што претходно бил поврзан со производство на енергија од јаглен може да продолжи да се користи за производство на електрична енергија од сонцето. Таквиот пристап може да биде значаен за средините во кои рударството со години обезбедувало работни места и економска активност.
Сепак, секој рудник има различни теренски, технички и еколошки услови, па искуството од една локација не може автоматски да се примени на друга.
Инфраструктурата и знаењето остануваат и по експлоатацијата
Економското значење на рударството не се ограничува само на извлечената руда. Во текот на работењето се градат патишта и електроенергетски објекти, се развиваат инженерски знаења и се воспоставува соработка со домашни компании што обезбедуваат опрема и услуги.
Дел од тие ресурси можат да останат корисни и по завршувањето на рударската активност. Подготовката на теренот за соларни електрани, поставувањето на опремата и поврзувањето со мрежата бараат ангажман на проектанти, градежни компании, електроинженери и други стручни кадри.
Потенцијалните инвестиции би можеле да отворат можности и за локалните добавувачи и даватели на услуги. Новите енергетски проекти не можат целосно да ја заменат економската улога и бројот на работни места што ги обезбедува активен рудник, но можат да придонесат за натамошна активност во тие средини.
Пренамената не ја исклучува санацијата
Користењето површини што веќе биле наменети за индустриски активности во одредени случаи може да го намали притисокот за пренамена на земјоделско или природно земјиште. Но, поставувањето соларни панели не ја заменува потребата од санација и рекултивација на теренот.
Пред реализација на каков било проект потребно е да се проценат состојбата на почвата, стабилноста на теренот, управувањето со водите и можните влијанија врз околината.
Покрај обновливата енергија, стратегијата предвидува и разгледување на можностите за повторна употреба на рударскиот отпад како секундарна суровина, како и други форми на индустриска пренамена. Тоа би можело да отвори простор за развој на технологии за третман на материјали, рециклирање и обновување на деградирани површини.
8Проценетиот потенцијал од најмалку 664 мегавати покажува дека рударските подрачја заслужуваат понатамошно техничко и инвестициско разгледување. Со соодветно планирање и почитување на еколошките стандарди, дел од нив би можеле да продолжат да создаваат економска вредност и по завршувањето на експлоатацијата.
