Во дигиталната трка за доминација над знаењето, се појавува нов играч што веќе предизвикува сериозни дебати: „Грокипедија“ – енциклопедија управувана од вештачка интелигенција и под капата на xAI, компанијата на Илон Маск. Иако претставена како брза, ефикасна и наводно непристрасна алтернатива на Википедија, оваа платформа сè почесто се наоѓа во центарот на загриженоста за дезинформации и алгоритамска пристрасност.
Особено алармантен е фактот што други напредни четботови, како ChatGPT и Claude, почнаа да ја цитираат „Грокипедија“ како релевантен извор. Во некои случаи, таа била наведувана повеќепати при одговори на чувствителни и сложени теми – од политичките структури на Иран до историски прашања поврзани со негирањето на Холокаустот. Таквиот тренд отвора сериозно прашање: што се случува кога вештачката интелигенција почнува да се повикува самата на себе?
За разлика од Википедија, која се потпира на широка заедница од уредници, историчари и ентузијасти што постојано ја проверуваат и коригираат содржината, „Грокипедија“ функционира речиси целосно автономно. Корисниците можат да предлагаат измени, но финалниот збор го има алгоритмот. Теоретски, тоа звучи како рационален и ефикасен модел. Во пракса, пак, значи дека евентуалните грешки можат лесно да се вградат во системот – и потоа да се мултиплицираат.
Познато е дека моделите на вештачка интелигенција сè уште се склони кон т.н. „халуцинации“ – убедливо формулирани, но неточни тврдења. Кога ваквите информации ќе влезат во енциклопедиски формат и потоа ќе бидат цитирани од други системи, се создава опасна јамка на самопотврдување, од која е тешко да се излезе.
Ризикот не е само теоретски. Историски примери покажуваат колку лесно побиени или контроверзни тврдења можат повторно да оживеат кога ќе добијат „печат“ од вештачка интелигенција. Во таков контекст, дезинформациите не се шират како гласини, туку како факти – со ладна, алгоритамска сигурност.
Проблемот дополнително се продлабочува кога овие податоци почнуваат да се користат за обука или доусовршување на други модели. Така, една грешка не останува изолирана, туку станува дел од поширок дигитален екосистем што влијае врз образованието, истражувањето и медиумите.
Илон Маск ја користи „Грокипедија“ како одговор на, како што вели, политичката пристрасност на постојните извори на знаење. Според таа логика, елиминирањето на човечките уредници треба да донесе поголема објективност. Но експертите предупредуваат дека вештачката интелигенција не е неутрална по дифолт – таа ги рефлектира податоците, вредностите и приоритетите на оние што ја создаваат и ја обучуваат.
Со оглед на тоа што платформата е развиена и контролирана од xAI, скептиците прашуваат: чија визија за „вистината“ ќе доминира во енциклопедијата на иднината?
Прашањето дали „Грокипедија“ може да ја замени Википедија засега останува отворено. Несомнено, таа има предност во брзината и обемот на генерирање содржина. Но Википедија, со сите свои недостатоци, нуди нешто што алгоритмите сè уште тешко го реплицираат: транспарентност, јавна расправа и колективна одговорност.
