
Претседателите на САД, Русија и Кина, Доналд Трамп, Владимир Путин и Си Ѓинпинг, објавија заедничка декларација по историската трилатерална средба одржана денеска, 19 ноември, во кинескиот град Шенжен.
Особено внимание предизвика делот од документот посветен на Меѓународниот кривичен суд (МКС), кој во март 2023 година издаде налог за апсење на рускиот претседател Владимир Путин поради сомневања за воени злосторства во Украина.
Во заедничката декларација, тројцата претседатели ја нагласија важноста на почитувањето на суверенитетот на државите и имунитетот на државните функционери, порачувајќи дека меѓународните судови не смеат да ги злоупотребуваат своите надлежности.
Заедничка порака до Меѓународниот кривичен суд
Во третата точка од декларацијата, лидерите на трите светски сили нагласуваат дека принципот на согласност на државите и почитувањето на имунитетот на државните функционери имаат исклучително значење.
Тие истовремено оценуваат дека Меѓународниот кривичен суд и другите слични институции не смеат да ја злоупотребуваат својата надлежност.
Ваквата формулација има особено политичко значење за Москва, бидејќи Путин е предмет на налог за апсење издаден од МКС.
Налогот се однесува на сомневањата за незаконско депортирање и преместување украински деца од окупираните територии на Украина во Русија.
Русија не ја признава надлежноста на судот, а ниту САД ниту Кина се членки на МКС.
Сепак, заедничката декларација не го поништува налогот за апсење на Путин и не ги менува обврските на државите членки на судот.
Тројцата лидери најавија реформи во Обединетите нации
Покрај прашањето за меѓународната правда, Трамп, Путин и Си се согласија дека се потребни промени во функционирањето на Обединетите нации.
Во документот се наведува дека трите земји, како постојани членки на Советот за безбедност, ќе поддржат реформи што треба да овозможат поефикасно справување со глобалните предизвици.
Целта, според декларацијата, е Обединетите нации подобро да ја исполнуваат својата основна задача – зачувување на меѓународниот мир и безбедност.
Во документот, сепак, не се наведуваат конкретни предлози за промена на структурата на организацијата или на правото на вето.
Договор за поголемо производство и снабдување со нафтени производи
Втората точка од заедничката декларација се однесува на енергетската соработка.
САД, Русија и Кина изразија намера да го зголемат производството и снабдувањето со рафинирани нафтени производи.
Тројцата лидери ја нагласија важноста на стабилните енергетски текови за светската економија.
Оваа најава доаѓа во период на сериозни нарушувања на меѓународните енергетски пазари, под влијание на воените конфликти и геополитичките тензии.
Сепак, декларацијата не предвидува укинување на постојните меѓународни санкции против Русија, ниту содржи конкретни производствени квоти.
„Во нуклеарна војна не може да има победник“
Последната точка од документот е посветена на нуклеарната безбедност.
Лидерите на трите големи сили потврдија дека нуклеарна војна не може да биде добиена и дека таков конфликт никогаш не смее да се води.
Тие најавија продолжување на дијалогот за намалување на нуклеарните ризици и спречување на ширењето на нуклеарното оружје.
Сепак, на средбата не беше објавен конкретен договор за намалување на нуклеарните арсенали, ниту рокови за склучување нов меѓународен договор.
Историска средба со големо геополитичко значење
Трилатералните разговори во Шенжен се одржаа на маргините на самитот на Азиско-пацифичката економска соработка (АПЕК).
Средбата беше прва од ваков вид меѓу лидерите на САД, Русија и Кина, во период кога меѓународните односи се оптоварени со воени конфликти, санкции и натпреварување меѓу големите сили.
Заедничката декларација претставува политички сигнал дека Вашингтон, Москва и Пекинг се подготвени да разговараат за одредени глобални прашања и покрај нивните меѓусебни несогласувања.
Особено внимание привлекува заедничкиот став за Меѓународниот кривичен суд, бидејќи го отвора прашањето за односот меѓу државниот суверенитет, имунитетот на функционерите и меѓународната кривична одговорност.























