Африка повторно се наоѓа во епицентарот на една глобална економска бура, предизвикана од нарушените енергетски и трговски текови низ Ормускиот Теснец. Она што на хартија изгледа како геополитичка криза далеку од континентот, на терен се претвора во многу опипливи последици: поскапо гориво, недостиг на ѓубрива и зголемен ризик од пад на земјоделското производство.
На бензинските пумпи во неколку африкански држави веќе се создаваат редици, а дел од секторите функционираат со строго рационализирани количини гориво. Истовремено, земјоделците се соочуваат со растечки цени на вештачките ѓубрива, што директно го загрозува приносот на основните култури. Во такви услови, прашањето за храна престанува да биде само економско и станува длабоко социјално и политичко.
Причината за оваа нестабилност се поврзува со долготрајното нарушување на поморскиот сообраќај низ еден од најважните светски трговски коридори. Со месеци таму речиси и да нема нормален проток на танкери и товарни бродови, што ја стеснува глобалната понуда на нафта и суровини за производство на ѓубрива. Последицата е домино-ефект: поскапување на енергенсите, а потоа и на храната.
Економистите и дипломатите предупредуваат дека најранливите држави во Африка се веќе под силен притисок. Дел од нив се обидуваат да ја амортизираат кризата со субвенции за гориво или со пренасочување на неговата употреба кон најнеопходните сектори, како јавниот превоз или електропроизводството. Но таквите мерки го оптоваруваат буџетот и само делумно ја ублажуваат состојбата.
Уште посериозна е ситуацијата во земјоделството. Цените на клучните компоненти за производство на ѓубрива бележат драматичен раст, што ги тера фармерите да штедат токму таму каде што не смее – во продуктивноста. Тоа отвора ризик од помали жетви на пченка, ориз и пченица, а со тоа и од нов бран поскапувања на храната.
Во обид да се спречи понатамошно влошување, се разгледуваат различни стратегии. Една од нив е заеднички настап на африканските држави на светскиот пазар на ѓубрива, со цел да се зголеми нивната преговарачка моќ и да се обезбедат пониски цени преку заеднички набавки. Овој пристап веќе бил користен во други глобални кризи и се смета за брзо применлив.
Паралелно со тоа, сè погласни се повиците за подолгорочно решение: развој на сопствено производство. Иако континентот располага со одредени природни ресурси, како фосфати, поголемиот дел од синџирот на производство сè уште зависи од увоз на клучни суровини. Плановите за нови фабрики и регионални индустриски центри би можеле да ја намалат таа зависност, но бараат време, инвестиции и политичка координација.
Во таа насока, економските експерти ја нагласуваат важноста на регионалната интеграција и олеснување на трговијата меѓу африканските држави. Идејата е јасна: наместо секоја земја да се бори сама со глобалните шокови, да се создадат заеднички ланци на снабдување и поотпорни пазари.
И покрај сериозноста на моменталната состојба, дел од аналитичарите потсетуваат дека Африка веќе има искуство со слични кризи и дека со координирани мерки последиците можат да се ублажат. Но времето за реакција е ограничено, особено во пресрет на новата земјоделска сезона, кога секој недостиг на ѓубрива директно се пресликува во идната жетва.
