Рускиот енергетски конгломерат „Лукоил“ започнал правна постапка против Бугарија, барајќи отштета од околу три милијарди евра поради, како што тврди компанијата, преземањето на контрола врз нејзините локални активности. Спорот се води преку швајцарската трговска гранка на групацијата, „Литаско“, а според изјави на бугарскиот специјален администратор Румен Спецов, процесот сè уште не е финализиран.
Кризата се разви по одлуката на бугарските власти да воведат специјален администратор во управувањето со имотот на „Лукоил“ во земјата, потег што компанијата го оцени како неправомерна интервенција во приватен бизнис и потенцијално незаконско одземање на средства. Од Софија, пак, велат дека мерката е поврзана со усогласување со меѓународните санкции и заштита на енергетската стабилност.
Спецов, кој беше назначен по законски измени со кои значително се проширија овластувањата на државниот управител, во интервју за бугарската телевизија bTV истакна дека арбитражните тужби може да се потпираат на финансиски проценки, но нагласи дека компаниите во рамките на „Лукоил“ во Бугарија моментално работат стабилно и без сериозни нарушувања.
Дополнителна тензија се појави откако групацијата најави можност за меѓународна арбитража пред ICSID, обвинувајќи ја бугарската држава за мешање во нејзините инвестиции. Како реакција, бугарските институции тврдат дека нивните потези се исклучиво насочени кон спроведување на санкцискиот режим и контрола на ризиците во енергетскиот сектор.
Во меѓувреме, Бугарија ја задржува рафинеријата во Бургас, најголемата на Балканот во сопственост на „Лукоил“, заедно со широка мрежа од повеќе од двесте бензински пумпи и значајно учество на пазарот на авио-гориво. Компанијата има силно економско присуство во земјата, со годишен обрт што надминува осум милијарди евра, што ја прави еден од клучните фактори во бугарската економија.
Воведувањето на државна контрола беше поврзано и со санкциите наметнати од САД, кои привремено го усложнија работењето на групацијата. Подоцна Вашингтон одобри привремено олеснување за операциите во Бугарија, со рок од шест месеци.
Од руската страна, „Лукоил“ се претставува како еден од најголемите странски инвеститори во Бугарија, тврдејќи дека во последните две и пол децении вложил милијарди долари и придонел значително за локалната економија и вработеноста.
Спецов, пак, нагласува дека неговата мисија е строго административна: обезбедување. почитување на санкциите и законската рамка, додавајќи дека извозните процедури на компанијата сега минуваат низ сложени државни проверки, што понекогаш создава доцнења и дополнителни трошоци.
Тој исто така посочи дека рафинеријата повеќе не обработува руска сурова нафта, туку се снабдува од различни меѓународни извори, меѓу кои Либија, Казахстан, Азербејџан и Иран, преку комерцијални договори со глобални трговци.
Во јавниот простор во Софија сè почесто се отвора и прашањето за политичката иднина на специјалниот администратор, додека новата влада се соочува со предизвикот да балансира меѓу европските обврски и односите со Русија.
Според Спецов, и покрај правната и политичката неизвесност, финансиската состојба на бугарските операции на „Лукоил“ останува стабилна, а секоја понатамошна одлука на државата ќе претставува клучен тест за нејзината енергетска и надворешнополитичка позиција.
