Во сенката на палмите и со звукот на индискиот океан во позадина, Занзибар добива град кој не се гради со бетон, туку со код. Дунија Сајбер Сити не е само нова населба – тоа е експеримент во живо, каде што економијата, управувањето и идентитетот се преселуваат во дигиталниот свет. Идејата е проста, но смела: создавање на заедница што функционира паралелно со реалниот свет, каде границите ги одредува технологијата, а не географијата.
Зад проектот стои стартапот OurWorld, предводен од европски технолошки претприемачи, кои со благослов од властите на Занзибар сакаат на 71 хектар крајбрежје да изградат експериментален град за крипто-економијата. Наместо банки – блокчејн. Наместо шалтери – софтвер. Наместо класични документи – дигитални идентитети.
Клучната идеја е радикална: Дунија нема да биде град само за оние што физички ќе живеат таму. Покрај неколкуте илјади постојани жители, проектот предвидува милиони таканаречени „е-жители“ – дигитални номади, претприемачи и инвеститори кои ќе можат онлајн да се регистрираат како жители, да плаќаат данок, да водат бизнис и да поседуваат имот, без никогаш да стапнат на островот.
Зелено светло проектот доби во ноември 2024 година, откако владата на Занзибар официјално ја одобри иницијативата и ја поврза со новиот закон за дигитални слободни зони. Дополнителна институционална тежина даде и соработката со државната агенција за телекомуникациска инфраструктура, што практично го вгради проектот во државната стратегија за дигитална трансформација.
Она што најмногу привлекува внимание е фискалниот модел. Даночните стапки се драматично пониски од глобалниот просек: симболичен персонален данок за е-жителите, умерен за физичките жители и целосно ослободување за компаниите во првата деценија. Нема данок на капитална добивка, ниту класичен имотен данок – а купувањето недвижност значи добивање дигитален токен, чија вредност ќе зависи од успехот на самиот град.
Општината, барем на хартија, ќе функционира како апликација. Плаќање даноци, регистрација фирми, па дури и деловни спорови ќе се решаваат преку автоматизирани системи и паметни договори. Само кривичните прашања остануваат во доменот на постојниот правен систем на Занзибар – јасна линија каде дигиталниот експеримент застанува.
Дунија не е изолиран феномен. Таа е дел од пошироко движење што експериментира со таканаречени „мрежни држави“ – онлајн заедници кои постепено преминуваат во физички простори. Слични обиди веќе се појавија на Балканот и во Латинска Америка, а Занзибар дополнително се позиционираше со партнерство со Tether и воведување блокчејн-едукација и дигитални плаќања во јавниот сектор.
Но, додека ентузијастите го гледаат проектот како лабораторија за иднината на управувањето, критичарите предупредуваат на стар ризик во ново пакување. Според дел од академската јавност, државата не е само код и даночни стапки, туку сложена мрежа од социјални односи, моќ и одговорност. Обидот да се „излезе“ од класичниот систем, велат тие, може лесно да заврши со повторување на истите грешки – само овој пат, на блокчејн.
