УТРО.мк

Над 147.000 нерешени предмети во македонските судови: Може ли вештачката интелигенција да ја забрза правдата?

Над 147.000 нерешени предмети во македонските судови: Може ли вештачката интелигенција да ја забрза правдата?
Vero

Македонските судови ја завршиле 2025 година со 134.610 нерешени предмети, додека во првите три месеци од 2026 година бројот на нерешени предмети дополнително се зголемил. Недостигот од судии и судска администрација останува еден од предизвиците, а сè почесто се отвора прашањето дали дигитализацијата и вештачката интелигенција можат да помогнат во работата на правосудството.

Темата за можностите и ризиците од примената на вештачката интелигенција во судството е обработена во текст на „Дојче веле“, кој денеска е издвоен на TIME.mk. Во него се посочува дека технологијата би можела да придонесе за побрза обработка на предметите, но и дека судиите и обвинителите предупредуваат на ризиците од докази создадени со вештачка интелигенција.

Во 2025 година решени повеќе од половина милион предмети

Податоците од годишниот извештај на Судскиот совет покажуваат дека судовите во 2025 година примиле 540.122 нови предмети. Заедно со нерешените предмети од претходниот период, во работа имале вкупно 674.851 предмет.

Во текот на годината биле решени 540.241 предмет, а на крајот останале нерешени 134.610. Бројот на нерешени предмети бил помал за 119 во однос на почетокот на годината.

Тоа покажува дека судовите на ниво на државата успеале да решат нешто повеќе предмети отколку што примиле во текот на годината, но големиот број предмети што веќе биле во постапка останал.

Во првиот квартал од 2026 година заостатокот пораснал

Според податоците што „Дојче веле“ ги пренесува од извештајот за работата на судовите во првиот квартал од 2026 година, на крајот на март нерешени останале 147.288 предмети.

Во извештајот е наведено дека во периодот од јануари до март судовите на ниво на државата не успеале да го совладаат приливот на нови предмети. Заостатокот во тој квартал се зголемил за 13.872 предмети.

Бројката од 134.610 се однесува на крајот на 2025 година, додека податокот за 147.288 предмети е состојба на крајот на март 2026 година. Тие не претставуваат број на нерешени предмети утврден денеска.

Недостигаат судии и административен кадар

Покрај бројот на предмети, извештајот на Судскиот совет укажува и на недоволна пополнетост на работните места.

На крајот на 2025 година биле пополнети 418 од предвидените 639 судиски места. Во судската служба, пак, од предвидените 4.751 работно место биле пополнети 1.803.

Судскиот совет посочил недостиг од стручен и административно-технички кадар, меѓу кој судски соработници, записничари, преведувачи, доставувачи и вработени во писарниците. Во извештајот е забележано и намалување на бројот на информатички кадар.

Здружението на судиите, по објавувањето на податоците, предупреди дека се потребни кадровско зајакнување, соодветни средства и подобри услови за работа. Меѓу насоките што ги посочи се и дигитализацијата на судските процеси и примената на вештачката интелигенција.

Каде би можела да помогне вештачката интелигенција?

Една од можностите е технологијата да им помогне на судиите и судските служби полесно да пребаруваат судска практика, да систематизираат документи и да обработуваат обемни предмети.

Уставната судијка Васиќ-Бозаџиева неодамна посочи дека вештачката интелигенција може да помогне и во идентификувањето правни прашања и анализата на аргументите на странките. Притоа нагласи дека одлуките треба да останат во рацете на независните судии.

Од Уставниот суд посочуваат дека се преземени и чекори во дигитализацијата, меѓу кои пристап до судската практика преку интернет-страницата, можност за електронско поднесување иницијативи и пренос на јавните седници.

Потребни се заштита на податоците и проверка на резултатите

Примената на новите алатки отвора и прашања за заштитата на личните податоци, точноста на информациите и одговорноста при нивното користење. Посебен предизвик се и фотографиите, снимките или другите материјали создадени или изменети со вештачка интелигенција, чија веродостојност може да биде предмет на проверка во судска постапка.

На дебата за вештачката интелигенција во правосудството, од Јавното обвинителство било посочено дека таму засега не се користат системи со вештачка интелигенција од типот што се развива за поддршка на судиите, но се применуваат софтверски решенија за анализа и поврзување податоци.

За граѓаните, значењето на овие промени би се мерело преку побрз пристап до информации и поефикасни постапки. Колку технологијата ќе помогне во намалувањето на заостатокот ќе зависи од нејзината примена, човечката проверка и од обезбедувањето кадар и услови за работа во судовите.

Dijamant Lotarija
Loto & Dzoker
Green Machines

Сподели го овој напис

Kalinka Lotarija
Horoskop Lotarija
Филигран