Родителите често им го пренесуваат станот или куќата на децата додека се живи, убедени дека така им ја олеснуваат иднината и спречуваат наследни расправии. Но, пред потпишувањето треба да се одговори и на едно друго прашање: на која правна основа родителите ќе продолжат да живеат во својот дотогашен дом?
Довербата во семејството е важна, но не ја заменува правната заштита. Продажба на имотот, задолжување, нарушени односи или смрт на еден од членовите на семејството можат да создадат ситуации што никој не ги предвидувал при подарувањето.
Изразот „му го препишав станот“ може да означува различни правни решенија. Договорот за дар, тестаментот и договорот за доживотна издршка имаат различна содржина и последици. Затоа е пресудно што точно е потпишано и кои права се запишани во Катастарот.
Кај реализиран договор за дар на недвижност, со исполнување на законските услови и потребниот упис, детето станува сопственик. Родителот повеќе го нема претходниот сопственички статус. Тоа, сепак, не значи дека не може да има посебно право да продолжи да живее во станот.
Правото на домување треба јасно да се уреди
Една од можностите е при преносот да се воспостави право на доживотно домување. Со него родителот ја пренесува сопственоста, но задржува правна основа за живеење во недвижноста.
Важно е да бидат определени обемот на користењето, лицата во чија корист се воспоставува правото и неговото запишување. Ако заштитата е наменета за двајцата родители, тоа треба јасно да биде уредено. Не треба да се претпоставува дека правото воспоставено само за еден од нив автоматски ќе продолжи за другиот по неговата смрт.
Одделно треба да се разгледа плодоуживањето, кое може да опфаќа пошироки овластувања за користење на имотот и остварување корист од него. Изборот зависи од вистинските потреби на родителите и од содржината на договорот.
Што ако детето го продаде или го задолжи станот?
Продажбата сама по себе не значи автоматско престанување на правилно воспоставеното и запишано право на домување. Но, конкретната заштита зависи од правната состојба на недвижноста, другите товари и редоследот на запишаните права.
Особено внимание е потребно ако постои хипотека или ако имотот стане предмет на присилно извршување. Правото на домување не треба да се смета за безусловна заштита од секој можен ризик.
Затоа имотниот лист и договорот треба да се проверат пред преносот, заедно со последиците од евентуална продажба или задолжување.
Може ли подарениот стан да се врати?
Родителот не може едноставно да се премисли и автоматски повторно да стане сопственик. Во определени законски ситуации може да се разгледа отповикување на дарот, меѓу другото поради крајна неблагодарност или недостиг од средства за живот, под пропишаните услови.
Не секоја караница или нарушена комуникација е доволна основа. Потребни се оценка на околностите, докази и почитување на применливите рокови.
Ако дарот содржи конкретни обврски за детето, важно е да се провери што е договорено и дали е исполнето. Општо ветување дека некој „ќе се грижи за родителите“ може да остави простор за различни толкувања.
Доживотната издршка е поинаков договор
Договорот за доживотна издршка воспоставува обврска за издржување, а предавањето на договорениот имот е одложено до смртта на примателот. Тој не треба да се поистоветува со обично подарување.
Обврските треба прецизно да се определат: сместување, храна, финансиска поддршка, помош при лекување или друга договорена грижа. Ниту овој договор не го исклучува секој спор, но создава поинаков правен однос меѓу страните.
Што да проверат родителите што веќе го пренеле имотот?
Првиот чекор е да обезбедат копија од договорот и актуелен имотен лист. Потоа треба да се утврди дали имаат запишано право на домување, плодоуживање или друга основа за користење.
Пријавеното живеалиште и плаќањето сметки сами по себе не се замена за такво право.
Ако односите дозволуваат, може да се разгледа дополнително правно уредување на користењето. При закани, насилство или оневозможен пристап до домот, потребно е навремено обраќање до надлежните институции и стручно лице.
Пред подарувањето на единствениот дом, родителите треба да добијат јасен одговор не само кој ќе стане сопственик, туку и како ќе биде заштитено нивното живеење во него.
Забелешка: Текстот е информативен и не претставува правен совет. Правата и можните постапки зависат од договорот, катастарските уписи и конкретните околности. Пред пренос на недвижност или преземање правни дејствија, консултирајте адвокат или нотар.
